Każdy terapeuta pracuje w określonym nurcie, który wpływa na sposób prowadzenia terapii. Obecnie nurtów (inaczej modalności) jest bardzo dużo i ciągle powstają nowe. Jest też nurt integracyjny, w którym terapeuta łączy różne podejścia, techniki terapeutyczne i narzędzia w zależności od potrzeb pacjenta/klienta. Psychoterapia jako dziedzina prężnie się rozwija, prowadzone są badania naukowe, a zapotrzebowanie na nowe skuteczne metody pracy z klientami rośnie.

Czym nurty w psychoterapii różnią się między sobą?

Ucząc się psychoterapii od wielu lat zauważyłam, że choć każdy nurt ujmuje funkcjonowanie człowieka innymi pojęciami to w istocie w każdym procesie terapeutycznym, bez względu na nurt zmiana i proces leczenia zależą od relacji terapeutycznej, jaka tworzy się między psychoterapeutą a pacjentem/klientem. Badania naukowe mówią o tym, że tym, co leczy w psychoterapii jest przede wszystkim relacja z terapeutą. Leczenie, zmiana, dzieje się w relacji, która jest na tyle bezpieczna, że pacjent odważa się podzielić z terapeutą swoim światem wewnętrznym. Warto więc większą uwagą obdarzyć to, co dzieje się z nami w relacji z terapeutą, do którego przychodzimy na pierwsze spotkanie. Warto obserwować jak się przy nim czujemy i czy odważamy się na mówienie o tym, co dla nas ważne.

Niemniej jednak wiem, że dla wielu osób będzie ważne, aby przed udaniem się do specjalisty zasięgnąć informacji o wybranych nurtach w psychoterapii i sprawdzić, który z nich najbardziej do nich przemawia. Przedstawię więc pokrótce pięć grup podejść terapeutycznych, uznanych w Ustawie o ochronie zdrowia psychicznego.

1. Podejście psychoanalityczno-psychodynamiczne

W tym podejściu można wyróżnić np. terapię psychoanalityczną, która wywodzi się z psychoanalizy Zygmunta Freuda. Według niego największą rolę w naszym funkcjonowaniu psychicznym odgrywa nieświadomość, która jest przyczyną życiowych problemów w różnych obszarach. W owej nieświadomości kryją się nieuświadomione lęki, pragnienia czy zranienia z okresu dziecięcego. Trzeba więc dotrzeć do tego, co nieuświadomione by przepracować problemy, z którymi się zmagamy. Klasyczna psychoanaliza, którą prowadził Freud i inni była długotrwałym procesem, a spotkania odbywały się kilka razy w tygodniu. Terapeuta występował tu raczej w roli słuchacza niż aktywnego rozmówcy.

Innym nurtem w tej grupie podejść jest nurt psychodynamiczny. Wywodzi się on z psychoanalizy i zakłada, że na nasze obecne zmagania mają wpływ potrzeby i emocje, których sobie nie uświadamiamy lub które tłumimy. Dużą rolę odgrywają tutaj mechanizmy obronne - również nieuświadomione, które przenieśliśmy z dzieciństwa do naszego dorosłego życia. Nurt psychodynamiczny zakłada, że ludzie z natury swej pragną tworzyć relacje, a to w jaki sposób się one kształtują zależy od wczesnodziecięcych doświadczeń w kontakcie z rodzicami lub opiekunami. Psychoterapia w tym nurcie jest również co do zasady długotrwała, a rola terapeuty sprowadza się do słuchania. Napisałam co do zasady, ponieważ z mojego doświadczenia wynika, że mniej ważny jest nurt, w jakim pracuje terapeuta, natomiast znacznie większe znaczenie ma osobowość terapeuty. Możecie więc spotkać terapeutów psychodynamicznych, których interakcja z klientem będzie niewielka i takich, którzy będą prowadzić aktywną rozmowę.

2. Podejście poznawczo-behawioralne

Podejście to zakłada się, że określone bodźce (zachowanie dziecka, małżonka, sytuacje - śmierć bliskiej osoby itd.) wywołują reakcje człowieka, które z kolei zależą od tego, jakie człowiek ma myśli, nastawienie do świata i jak postrzega rzeczywistość oraz innych ludzi.

Dużą wagę przykłada się tutaj do relacji między myślami, emocjami i zachowaniami jednostki. W dużej mierze chodzi tu o to, aby zmienić sposób myślenia pacjenta/klienta, ponieważ wraz z tym zmieniają się jego emocje, a w konsekwencji zachowania. Nie ma tutaj zasady, jeśli chodzi o czas trwania terapii - niektóre procesy są krótkotrwałe, a inne trwają kilka lat. Spotkania odbywają się raz na tydzień lub raz na dwa tygodnie. Co do zasady pracuje się tutaj nad aktualnym problemem, z którym zgłasza się pacjent.

Obecnie w terapii poznawczo-behawioralnej szczególną popularnością cieszą się nurty tak zwanej III fali, takie jak:

• Terapia Akceptacji i Zaangażowania (ACT)
• Terapia Dialektyczno-Behawioralna (DBT)
• Radykalnie Otwarta Dialektyczna Terapia Behawioralna (RO DBT) 
• Terapia Skoncentrowana na Współczuciu (CFT)

Jak sami widzicie, nawet w jednym wiodącym nurcie możemy wyróżnić zmodyfikowane podejścia do pracy z pacjentem.

3. Podejście humanistyczno-doświadczeniowe

Do tej grupy zalicza się psychoterapia Gestalt, którą omówię w osobnych wpisach z racji tego, że jest to nurt, w którym pracuję i chcę poświęcić mu szczególną uwagę. Pierwszy wpis dotyczący Gestaltu znajdziesz tutaj.

4. Podejście systemowe

Terapia systemowa skupia się wokół funkcjonowania człowieka w jego systemie rodzinnym i tego jak ten system wpływa na to kim człowiek jest, jak się zachowuje, jakie podejmuje decyzje i czym się w życiu kieruje. Terapeuta skupia się więc nie tylko na samym kliencie/pacjencie ale na całym jego systemie rodzinnym.

W terapii systemowej pracuje się nad tym, aby zrozumieć jak poszczególni członkowie rodziny wpływają na siebie nawzajem. Ważne jest również by dostrzec jak nasz system rodzinny i przekazy rodzinne np. „mężczyzna powinien/kobieta powinna..” wpłynęły na jakość ról podejmowanych przez nas w życiu dorosłym i rodzaj zawieranych relacji.  Często obserwuje się, że osoby tworzące relacje nie zauważają, że obie mają swój udział w konflikcie. Przykładowo żona może twierdzić, że kontroluje męża bo mu nie ufa, natomiast mąż czując narastającą niechęć i potrzebę wyzwolenia się z kontroli unika kontaktu z żoną, co z kolei w żonie wywołuje jeszcze większą podejrzliwość i chęć sprawdzania partnera. Oboje mają poczucie tkwienia w błędnym kole i oboje uważają, że ich zachowanie jest spowodowane tym jak zachowuje się druga strona. Kluczem jest to, aby dostrzegli siebie nawzajem. Nurt systemowy dedykowany jest zarówno dla rodzin, par oraz klientów indywidualnych.

5. Ostatnim podejściem jest nurt integracyjny, który jak wspomniałam na wstępie zakłada stosowanie wybranych technik czy narzędzi pracy właściwych dla różnych nurtów, w zależności od potrzeb klienta.

Ściskam. J.